Yangi oʻquv yili yaqinlashgani sari koʻplab ota-onalarni farzandlari qaysi smenada oʻqishi haqidagi savol qiziqtiradi. Ayniqsa, oʻtgan yili birinchi smenada darsga qatnagan boshlangʻich sinf oʻquvchilarining ota-onalarida bu masalada savollar koʻp tugʻiladi.
Ota-onalardan huquqshunosga kelgan savollardan biri:
«Farzandim oʻtgan oʻquv yilida 1-sinfda birinchi smenada oʻqigan edi. Bu yil u 2-sinfga oʻtmoqda. Ayting-chi, u 1-smenada oʻqishni davom ettirishi mimkinmi? Qonun boʻyicha qaysi sinflar birinchi smenada, qaysilari esa ikkinchi smenada oʻqishi kerak?»
Huquqshunos javobi:
Oʻzbekiston qonunchiligida oʻquv jarayonini smenalarga boʻlib tashkil etish boʻyicha aniq talablar nazarda tutilgan. Biroq koʻplab ota-onalar farzandi oʻtgan yili birinchi smenada oʻqigan boʻlsa, keyingi yillarda ham avtomatik ravishda 1-smenada oʻqishni davom ettirishi kerak, degan xato fikrda boʻlishadi. Aslida esa bu unday emas.
Ushbu masalani tartibga soluvchi asosiy hujjatlardan biri “Umumtaʼlim maktablarida taʼlim sharoitlari va tashkil etilishiga qoʻyiladigan sanitariya-epidemiologik talablar” (0341-16-son SanQvaN) hisoblanadi.
SanQvaN №0341-16 talablariga muvofiq:
- 1-sinf oʻquvchilari faqat birinchi smenada taʼlim olishi shart;
- agar maktabda darslar ikki smenada tashkil etilgan boʻlsa, 1, 5 va 9-sinflar, shuningdek, kompensatsiyalovchi taʼlim sinflari albatta birinchi smenada oʻqiydi;
- ayrim fanlar chuqurlashtirilib oʻtiladigan maktablarda (ixtisoslashtirilgan maktablarda) oʻquv jarayoni faqat birinchi smenada yoʻlga qoʻyiladi.
2, 3, 4, 6, 7, 8, 10 va 11-sinflar-chi?
Qolgan sinflar uchun qonunchilik majburiy birinchi yoki ikkinchi smenani belgilamaydi. Bu shuni anglatadiki, 2–4, 6–8 va 10–11-sinf o‘quvchilari ham birinchi, ham ikkinchi smenada tahsil olishlari mumkin.
Qaror maktab maʼmuriyati tomonidan quyidagilarni hisobga olgan holda qabul qilinadi:
- o‘quvchilar soni;
- o‘quv xonalari soni;
- maktabning smenaliligi;
- sanitariya me’yorlariga rioya etilishi.
Shuning uchun, agar bola 1-sinfni tugatgandan so‘ng 2-sinfga o‘tkazilsa va unga ikkinchi smena belgilansa, agar maktab SanPiN (Sanitariya qoidalari va meʼyorlari) talablariga rioya qilayotgan bo‘lsa, bu qonunchilikning buzilishi hisoblanmaydi.
Xulosa: Agar farzandingiz 1-sinfda birinchi smenada o‘qigan bo‘lsa, bu 2-sinfda ham albatta ertalab o‘qishi shart degani emas.
Amaldagi me’yorlarga ko‘ra, birinchi smenada majburiy taʼlim olish faqat quyidagilar uchun nazarda tutilgan:
- 1-sinflar;
- 5-sinflar;
- 9-sinflar;
- kompensatsiyalovchi taʼlim sinflari.
Qolgan sinflar uchun smenalarga taqsimlash taʼlim jarayonining tashkil etilishiga qarab maktabning o‘zi tomonidan amalga oshiriladi.
Meʼyoriy hujjat: Umumtaʼlim maktablarida taʼlim sharoitlari va uni tashkil etishga qo‘yiladigan sanitariya-epidemiologik talablar (SanPiN № 0341-16).
